ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಇರಾನ್ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನಾಯಕ ಆಯತುಲ್ಲಾ ಆಲಿ ಖಮೇನಿ ಇನ್ನಿಲ್ಲ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೮ರಂದು ಅಮೆರಿಕ-ಇಸ್ರೇಲ್ ಪಡೆಗಳು ನಡೆಸಿದ ಜಂಟಿ ವೈಮಾನಿಕ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಹತ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ, ಕಠಿಣ ಆರ್ಥಿಕ ದಿಗ್ಬಂಧನಗಳು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಪಲ್ಲಟಗಳನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿಬೆಳೆದು, ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿದ್ದ ಈ ನಾಯಕನ ನಿಧನದೊಂದಿಗೆ, ಇಡೀ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಇದೀಗ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯ ಕಾರ್ಮೋಡದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದೆ.
ಖಮೇನಿ ಅವರನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಅವರ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವವೊಂದನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ: ವಿದೇಶಿ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ತಲೆಬಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ರಾಜಿಯಾಗದ ನಿಲುವು. ಈ ಅಚಲ ನಿಲುವೇ ಅವರ ಆಡಳಿತದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ದಿಕ್ಸೂಚಿಯಾಗಿತ್ತು. ಯುದ್ಧದಿಂದ ನಲುಗಿದ್ದ ಇರಾನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರವು ತೆತ್ತ ಬೆಲೆಯೂ ಅಗಾಧವಾದದ್ದು.
ಆರಂಭದ ದಿನಗಳು: ಛಿದ್ರವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ
೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಖಮೇನಿ ಅವರು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನಾಯಕರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಇರಾನ್ ಭಾರಿ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿತ್ತು. ಇರಾಕ್ ಜೊತೆಗಿನ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇಶವು ಅಕ್ಷರಶಃ ಛಿದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಹುತೇಕ ಜಾಗತಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳು ಇರಾಕ್ ಪರ ನಿಂತಿದ್ದವು. ನಗರಗಳು ಧ್ವಂಸವಾಗಿದ್ದವು, ಆರ್ಥಿಕತೆ ನೆಲಕಚ್ಚಿತ್ತು; ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮವರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಶೋಕಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದವು.
ಈ ದುರಂತವು ಖಮೇನಿ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಆಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಬದಲಿಸಿತು. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ನಂಬಲಾಗದು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಇತರರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂಬ ಕಠೋರ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಅವರು ಅರಿತರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದೇಶದ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, “ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದಿದೆ, ನಾವೀಗ ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪವಿತ್ರ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳೋಣ” ಎಂದು ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ದಕ್ಷ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮರುನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು. ಕುಸಿದಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.
“ಪ್ರತಿರೋಧದ ಆರ್ಥಿಕತೆ” ಮತ್ತು ದಿಗ್ಬಂಧನಗಳ ಎದುರಾಟ
ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಇರಾನ್ ಮೇಲೆ ಕಠೋರವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇರಿದವು. ಇರಾನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಆದಾಯ ಮೂಲವಾದ ತೈಲ ರಫ್ತಿಗೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇರಾನ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮಂಡಿಯೂರುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಈ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.
ಆದರೆ, ಖಮೇನಿ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವನ್ನೇ ರೂಪಿಸಿದರು. “ಪ್ರತಿರೋಧದ ಆರ್ಥಿಕತೆ” (Resistance Economy) ಎಂಬ ಈ ಹೊಸ ನೀತಿಯಡಿ, “ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನಾವೇ ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು” ಎಂದು ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಈ ದೃಷ್ಟಾರ ನಿಲುವಿಗೆ ಇರಾನ್ನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗ ಅತ್ಯುತ್ಸಾಹದಿಂದ ಸ್ಪಂದಿಸಿತು. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರ ನೆರವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಔಷಧಗಳು, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲೇ ನಿರ್ಮಾಣವಾದವು. ಜಾಗತಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಬಿಗಿಮುಷ್ಟಿಯ ನಡುವೆಯೂ ದೇಶವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿದ್ದು ಖಮೇನಿ ಅವರ ರಣನೀತಿಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಜಯ.
ಆದರೆ, ಈ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ನೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರು ವಿಪರೀತ ಹಣದುಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊರಬೇಕಾಯಿತು.
ರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರ: “ಪ್ರತಿರೋಧದ ಅಕ್ಷ”ದ ನಿರ್ಮಾಣ
ಇರಾನ್ನ ಗಡಿಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಅಮೆರಿಕದ ಸೇನಾ ನೆಲೆಗಳಿದ್ದವು, ಜೊತೆಗೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಖರೀದಿಯ ಮೇಲೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಷೇಧವಿತ್ತು. ಇಂತಹ ವಿಷಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಹೊಣೆ ಖಮೇನಿ ಅವರ ಮೇಲಿತ್ತು.
ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಅವರು, ಸ್ವದೇಶಿ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಮತ್ತು ಡ್ರೋನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು. ಕೇವಲ ಗಡಿಯೊಳಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯುವ ಬದಲು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ದೂರದಲ್ಲೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮುಂದಾಲೋಚನಾ ತಂತ್ರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಲೆಬನಾನ್ನ ಹಿಜ್ಬುಲ್ಲಾ, ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ನ ಹಮಾಸ್ ಮತ್ತು ಯೆಮೆನ್ನ ಹೂತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಬಲ “ಪ್ರತಿರೋಧದ ಅಕ್ಷ”ವನ್ನು (Axis of Resistance) ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದು ಇರಾನ್ ಅನ್ನು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದರೂ, ದೇಶವನ್ನು ನಿರಂತರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿಸುವ ಅಪಾಯಕ್ಕೂ ದೂಡಿತು.
ಯುವಪೀಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ನಡುವಿನ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂಬಂಧ
ಖಮೇನಿ ಅವರ ಸುದೀರ್ಘ ಆಡಳಿತದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ವಿರೋಧಾಭಾಸವೆಂದರೆ, ಯುವಜನತೆಯೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಸಂಬಂಧ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಹಾಗೂ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ಪಿತಾಮಹರಂತಿದ್ದರು. ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಯುವಜನತೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಬರೆದ ಮುಕ್ತ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ, “ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉಜ್ವಲ ಭವಿಷ್ಯ ನಿಮ್ಮ ಕೈಗಳಲ್ಲಿದೆ” ಎಂದು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ್ದರು. ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆಗಾಗಿ ಅಪಾರ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನೂ ವಿನಿಯೋಗಿಸಿದ್ದರು.
ಆದರೆ, ಇದೇ ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ಯುವವರ್ಗವು ಆಧುನಿಕ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಯುವಜನತೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು. ೨೦೨೨-೨೩ರ ಮಹ್ಸಾ ಅಮೀನಿ ಪ್ರಕರಣದ ನಂತರ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಈ ಅಸಮಾಧಾನದ ಸ್ಫೋಟವಾಗಿತ್ತು. ಖಮೇನಿ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಇರಾನ್ ಅನ್ನು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಒಡೆಯಲು ಪಶ್ಚಿಮದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹೂಡಿದ “ಮಿಶ್ರ ಯುದ್ಧ” (Hybrid warfare) ಆಗಿತ್ತು. ವಿದೇಶಿ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿದ ಈ ನಾಯಕ, ಸ್ವಂತ ದೇಶದ ಯುವಜನತೆಯ ಮನವೊಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಇತಿಹಾಸದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ವಿಪರ್ಯಾಸ.
ಅಂತಿಮ ಕ್ಷಣಗಳು
ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೮ರಂದು ನಡೆದ ಜಂಟಿ ವೈಮಾನಿಕ ದಾಳಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಕರಾರುವಾಕ್ ಆಗಿತ್ತು. ಖಮೇನಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಉನ್ನತ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ರಹಸ್ಯ ಸಭೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ನಿಖರ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಈ ಕ್ಷಿಪಣಿ ದಾಳಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಸ್ರೇಲ್ಗೆ ನಿಖರ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದ್ದವು. ಈ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಖಮೇನಿ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವು ಹಿರಿಯ ಸೇನಾ ಕಮಾಂಡರ್ಗಳೂ ಮೃತಪಟ್ಟರು.
ಇರಾನ್ನ ಸರ್ಕಾರಿ ದೂರದರ್ಶನ ಅವರನ್ನು “ಅಲ್-ಕುದ್ಸ್ ಮಾರ್ಗದ ಹುತಾತ್ಮ” ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ರಸ್ತೆಗಿಳಿದು ಶೋಕಿಸಿದರು. ಅನೇಕರು ತಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡನ ಮರಣದ ದುಃಖವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೋಕಾಚರಣೆಯ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.
ಮುಂದೇನು?
ಖಮೇನಿ ನಿಧನದೊಂದಿಗೆ ಇರಾನ್ನಲ್ಲಿ ಈಗ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಅಧಿಕಾರ ಶೂನ್ಯತೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ ಅದರೆ ಯಾರು ಬಂದರೂ ಒಂದು ವಿಷಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಇರಾನ್ ನೇನೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಗಾರ್ಡ್ ಪಡೆ (IRGC) ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಲಿದೆ.
ತೆಹ್ರಾನ್ನ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ತಮ್ಮ ನಾಯಕನ ಅಂತಿಮ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು ನಮ್ಮ ನಾಯಕ ಹುತಾತ್ಮ” ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಗಳು ಮೊಳಗಿದವು ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ವಾಲಿಗೆ ಅವರು ಶಹೀದ್ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಹುತಾತ್ಮ
ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ
ಅಯತುಲ್ಲಾ ಅಲಿ ಖಮೇನಿ ಒಬ್ಬ ಕಠಿಣ ನಾಯಕ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಹಾಗೂ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿಬೆಳೆಯುವ ಕಲೆ ಅವರಿಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒಲಿದಿತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ದೇಶವನ್ನು ಯಾವುದೇ ವಿದೇಶಿ ಶಕ್ತಿಗೂ ತಲೆಬಾಗದ್ದಂತೆ ರಾಪಾಡಿದರು. ಅವರು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿರುವುದು ಹೆಮ್ಮೆಯ, ನ್ಯಾವಲಂಬಿ ಮತ್ತು ಸುಶಿಕ್ಷಿತ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಆದರೆ ಅದೇ ನಮಯದಲ್ಲಿ, ಆಳವಾಗಿ ಧ್ರುವೀಕರಣಗೊಂಡ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧಗೊಂಡಿರುವ ಚಂಚಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ಅವರು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ ಭೂಪಟವನ್ನೇ ತಮ್ಮಿಚ್ಚೆಯಂತೆ ಮರುರೂಪಿಸಿದ ಪ್ರಭಾವಿ ನಾಯಕನಾಗಿ ಇತಿಹಾನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿದೆ.
