ದೃಶ್ಯ ೧: ಕೊಪ್ಪಳದ ಬೀದಿಯೊಂದರ ಪುಟ್ಟ ಕಿರಾಣಿ ಅಂಗಡಿ, ತಾಯಿಯೊಬ್ಬಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಐದು ರೂಪಾಯಿಯ ನಾಣ್ಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ನೇತಾಡುತ್ತಿರುವ ಹಣ್ಣಾದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳಿಗಿಂತ, ಮಗುವಿನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಚಿಪ್ ಕುರುಕುಲು ತಿಂಡಿಯ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ನೆಟ್ಟಿವೆ.
ದೃಶ್ಯ ೨: ಅದೇ ಊರಿನ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಸೂಪರ್ಮಾರ್ಕೆಟ್, ದಿನಸಿ ತುಂಬಿದ ಟ್ರಾಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಕೌಂಟರ್ನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ತಾಯಿ. ಟ್ರಾಲಿಯಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಸೇಬು, ತರಕಾರಿಗಳಿದ್ದರೂ, ಕೌಂಟರ್ ಪಕ್ಕದ ಆಕರ್ಷಕ ಚಾಕೊಲೇಟ್, ಸಿಹಿ ಪಾನೀಯಗಳತ್ತ ಮಗುವಿನ ಹಠ.
ಎರಡು ಭಿನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ತರಗಳು ಎರಡು ಭಿನ್ನ ವಾತಾವರಣಗಳು, ಆದರೆ, ಅ ಇಬ್ಬರು ತಾಯಂದಿರ ಮುಂದಿರುವ ಸಂಕಟ ಮತ್ತು ಆಯ್ಕೆಯ ಸವಾಲು ಮಾತ್ರ ಒಂದೇ ಈ ಎರಡು ದೃಶ್ಯಗಳೇ ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆರೋಗ್ಯ ವೈರುದ್ಧವೊಂದನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತವೆ. ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ತಜ್ಞರು ಇದನ್ನು ‘ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ಇಮ್ಮಡಿ ಹೊರೆ’ (Double Burden of Malnutrition) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ – ಒಂದೇ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಮಗುವಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಅತಿರೇಕಗಳೆರಡೂ ಒಮ್ಮೊಟ್ಟಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವೈಪರೀತ್ಯ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಪೋಷಣೆಯ ವಾಸ್ತವ ಇದನ್ನೇ ತೋರುತ್ತಿದೆ: ಒಂದು ಕಡೆ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಕೊರತೆ ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಮಿತಿಮೀರಿದ ತೂಕದ ಸಮಸ್ಯೆ – ಇವೆರಡೂ ಒಮ್ಮೊಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಲಭ್ಯವಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರದಿಗಳನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಟುಂಬ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ-5 (NFHS-5, 2019-21) , ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ‘ಮಿತಿಮೀರಿದ ತೂಕದ’ (Overweight) ಪ್ರಮಾಣವು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಶೇ. 2ರಿಂದ 3ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಎನಿಸಿದರೂ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಾನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ. 8-10ರವರೆಗೂ ಏರಬಹುದು ಎಂದು ಉಪ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇದೇ ವರದಿಯು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕುಂಠಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ (Stunting) ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಕೃಶತೆ/ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ (Wasting) ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸವಾಲುಗಳಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿವೆ ಎಂದು ಬೆಟ್ಟುಮಾಡಿದೆ.
ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿ (ICMR) ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಸಂಸ್ಥೆಯ (NIN) 2024ರ ಆಹಾರ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅತಿಯಾದ ಉಪ್ಪು, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿತ ಕೊಬ್ಬಿನ ನಿರಂತರ ಸೇವನೆಯು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳ (NCDs) ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿತ ಮತ್ತು ಅತಿ-ಸಂಸ್ಕರಿತ ಆಹಾರಗಳ (Ultra-Processed foods) ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ.
‘ನೋವಾ’ (NOVA Food Classification system) ಆಹಾರ ವರ್ಗೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅತಿ-ಸಂಸ್ಕರಿತ ಆಹಾರಗಳನ್ನು (UPF) ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಹಲವು ಹಂತಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಬಂದ, ಕೃತಕ ರುಚಿಕಾರಕಗಳು, ಮಿತಿಮೀರಿದ ಸಕ್ಕರೆ, ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಕಗಳನ್ನು (Preservatives) ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಆಹಾರಗಳು ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಅನೇಕ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಇದೇ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಮಾನದಂಡವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ.
ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ (WHO) 2023-24ರ ಜಾಗತಿಕ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಟ್ಟು ಸಾವುಗಳಿಗೆ ಅಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಕಳಪೆ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ, ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳು’ ಎಂದು WHO ಗುರುತಿಸಿದೆ.
‘ದಿ ಲ್ಯಾನ್ಸೆಟ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್’ (The Lancet Public Health) ಮತ್ತು ‘ಬಿಎಂಜೆ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಹೆಲ್ತ್ (BMJ Global Health) ನಂತಹ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ Uournals) ಪ್ರಕಟವಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಅತಿ-ಸಂಸ್ಕರಿತ ಆಹಾರಗಳ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಬಳಕೆಗೂ ಹಾಗೂ ಸ್ಕೂಲಕಾಯ, ಚಯಾಪಚಯ (Metabolic) ಅಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೂ ಇರುವ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಇವೆರಡರ ನಡುವಿನ ‘ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ’ದ (Association) ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತವೆಯೇ ಹೊರತು, ನೇರ ಕಾರಣ (Cause-effect) ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅಪಾಯದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯನ್ನಂತೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೀಡಿವೆ.
‘ಆಹಾರ ವ್ಯಸನ’ (Food Addiction) ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ನಡುವೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು – ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಅತಿ-ಸಂಸ್ಕರಿತ ಆಹಾರಗಳು ಮೆದುಳಿನ ಆನಂದ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು (Reward Center) ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಬಲ್ಲವು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿವೆ. ಆದರೆ, ಇದನ್ನು ಮಾದಕವ್ಯಸನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುವುದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಮರ್ಥನೀಯವಲ್ಲ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ತಜ್ಞರು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ‘ಆಹಾರ ವ್ಯಸನ’ ಒಂದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಸಾಬೀತಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅತಿಯಾದ ಸಕ್ಕರೆ, ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವರ್ತನೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ತಿನ್ನಲೇಬೇಕೆಂಬ ಹಠ, ಸಿಗದಿದ್ದಾಗ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಪರರು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ನಾಗರೀಕರಣ, ಜಂಕ್ ಫುಡ್ಗಳ ಸುಲಭ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕೆಡದಿರುವ ಗುಣದಿಂದಾಗಿ (Long shelf-life) ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕರಿತ ಆಹಾರಗಳ ಬಳಕೆ ಮಿತಿಮೀರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹಲವು ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ದೃಢಪಡಿಸಿವೆ.
ಈ ಎಲ್ಲದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಕುರಿತಾದ ಚರ್ಚೆಯು ಕೇವಲ ‘ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಯ್ಕೆ’ಯ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಿದೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ನೇರ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ನೀಡದಿದ್ದರೂ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲಿತ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ (Balanced diet) ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಬಹಳ ಬಲವಾಗಿ ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತಿವೆ.
ಪುಟ್ಟ ಕಿರಾಣಿ ಅಂಗಡಿಯ ಮುಂದೆ ನಿಂತ ಆ ಐದು ರೂಪಾಯಿಯ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಲಿ, ಅಥವಾ ಆ ಕ್ಷಣದ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲೇ ಒಂದು ಇಡೀ ತಲೆಮಾರಿನ ಸೂಪರ್ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಕೌಂಟರ್ ಬಳಿಯ ಹಠವಾಗಲಿ ಭವಿಷ್ಯ ಅಡಗಿದೆ. ಆಕರ್ಷಕ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ನ ಸಿಹಿ ಮೋಹವೋ ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸತ್ಪವೋ – ಅದುವೇ ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನ ಆರೋಗ್ಯದ ಅಡಿಪಾಯ. ಈ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವುದು, ಆರೋಗ್ಯಕರ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಆ ತಾಯಂದಿರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಲ್ಲ: ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಬದಲಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹೊಣೆ.
ಆದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಕಾಡುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೆಯೆಂದರೆ – ಆ ಪುಟ್ಟ ಮಗು ಕಿರಾಣಿ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸೂಪರ್ಮಾರ್ಕೆಟ್ನಲ್ಲಾಗಲಿ, ಆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಣ್ಣದ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ಅನ್ನೇ ಏಕೆ ಕೇಳುತ್ತದೆ? ಅದು ಕೇವಲ ಮಗುವಿನ ಮುಗ್ಧ ಆಕರ್ಷಣೆಯೇ ಅಥವಾ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದಾದರೂ ‘ಕಾಣದ ಕೈಗಳ’ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಜಾಲವಿದೆಯೇ? ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮತ್ತು ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತಿವೆ?
(ಸರಣಿಯ ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ: ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸುವ ಆಹಾರ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ವಾಸ್ತವ!’
ಉಲ್ಲೇಖಗಳು:-
1. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಸಂಸ್ಥೆ ಆಹಾರ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು 5 (NFHS-5), 2019-21, pp. 204-207.
2. ICMR-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಸಂಸ್ಥೆ ಆಹಾರ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು 2024.
3. ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ (WHO) ಜಾಗತಿಕ ಅಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳ ವರದಿ, 2023-24.
4. ದಿ ಲ್ಯಾನ್ಸೆಟ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್ ಅತಿ-ಸಂಸ್ಕರಿತ ಆಹಾರಗಳ ಸರಣಿ, 2025.
5. BMJ Global Health: ಅತಿ-ಸಂಸ್ಕರಿತ ಆಹಾರಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮೆಟಾ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, 2023.
6. UNICEF ಮಕ್ಕಳ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ವರದಿ (‘ಫೀಡಿಂಗ್ ಪ್ರಾಫಿಟ್), 2025.
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ 2025-26, ಅಧ್ಯಾಯ 7 (ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆ).
