ಭಾರತದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಒಂದು ಕಟು ವಾಸ್ತವವೇನೆಂದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನ್ಯಾಯ ಸಿಗುವ ವೇಗ, ಆ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಯಾರು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.
ರೋಹಿತ್ ವೇಮುಲಾನನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಹೈದರಾಬಾದ್ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ರೋಹಿತ್ ವೇಮುಲಾನನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದಾಗ, ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ ರೀತಿ ನೋಡಿದರೆ, ಅದು ಸ್ತಬ್ಧವಾಗಿದ್ದವೇನೋ ಎನ್ನುವಂತಾಗಿತ್ತು. ಸಮಿತಿಗಳು ರಚನೆಯಾದವು, ವರದಿಗಳು ಧೂಳು ಹಿಡಿದವು, ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಯುವಕ ಕತ್ತಲಿಗೆ ಸರಿದ. “ನಮ್ಮ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ಗಳು ಜಾತಿ-ಮುಕ್ತ” ಎಂಬುದು ಒಂದು ಹಸಿ ಸುಳ್ಳು ಎಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಲು ತಾಯಂದಿರು ಬೀದಿಗಿಳಿದು ಹೋರಾಡಬೇಕಾಯಿತು.
ಈಗ, ೨೦೨೬ರ ವೇಗವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಕಳೆದ ವಾರ, ‘ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಗ್ರಾಂಟ್ಸ್ ಕಮಿಷನ್’ (UGC) ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು-೨೦೨೬ ಕ್ಕೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಧ್ಯಂತರ ತಡೆ ನೀಡಿದೆ. ಎಸ್.ಸಿ, ಎಸ್.ಟಿ ಮತ್ತು ಒಬಿಸಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಅಪರಾಧ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಈ ನಿಯಮಗಳು “ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಸಾಮರಸ್ಯ”ವನ್ನು ಕದಡಬಹುದು ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಅರ್ಜಿದಾರರು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಈ ವಿಷಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ ಹೊರಬಿದ್ದಿದೆ.
ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಶೋಷಿತರಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಎಂಬುದು ಸಮಿತಿಗಳು, ವಿಚಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಹರಿಸದ ದೂರುಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಪ್ರಬಲರಿಗೆ? ಕಾನೂನು ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪರಿಹಾರಗಳು ಅಚ್ಚರಿ ಎನಿಸುವಷ್ಟು ವೇಗದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ದಕ್ಷತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ; ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ‘ಅಧಿಕಾರ’ ಎಂಬುದು ಯಾರ ಪರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದೇ ಸಾಕ್ಷಿ.
ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ವಾದ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಸರಳವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ: “ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣಬಾರದೇ? ಮತ್ತೆ ವರ್ಗೀಕರಣವೇಕೆ?” ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲೇ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ದೋಷವಿದೆ—ಅದೇನೆಂದರೆ, ಭಾರತದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ತಟಸ್ಥವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ನೋಡೋಣ. ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಜೀವನವೆಂದರೆ ಚರ್ಚೆ, ಚಹಾ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳು. ಆದರೆ ಅನೇಕ ದಲಿತ ಮತ್ತು ಆದಿವಾಸಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ, ಅದೊಂದು ನಿರಂತರ ಕಣ್ಗಾವಲಿನ ತಾಣ. ಇಲ್ಲಿ ತಾರತಮ್ಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿಲ್ಲ, ಅದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ರಾಚುವಂತಿದೆ. ಥೋರಟ್ ಸಮಿತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಚಾರಣೆಗಳು ದಾಖಲಿಸಿರುವಂತೆ, ಲಿಖಿತ ಪರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಮೌಖಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ (viva voce) ಅಂಕಗಳು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುವುದು, ಹಾಸ್ಟೆಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಹಿಷ್ಕಾರ, ಮತ್ತು “ನಿನ್ನ JEE Rank ಎಷ್ಟು?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕೇವಲ ಕುತೂಹಲಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅದೊಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ.
ಡಾ. ಪಾಯಲ್ ತಡ್ವಿಯ ಪ್ರಕರಣವು ಕೇವಲ ರಾಗಿಂಗ್ ಅಲ್ಲ. ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೂ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಕಟು ಜ್ಞಾಪನೆ. ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಲ್ಯಾಬ್ಗೆ ಹೋಗಲು, ಹಾಸ್ಟೆಲ್ನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಅಥವಾ ಮೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡಲು ಭಯಪಡುವಂತಾದರೆ, ಆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ವಿದ್ಯಾದೇಗುಲವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅದೊಂದು ಪಂಜರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಯೆಂದರೆ ಬಲಿಪಶು ಯಾರು ಎಂಬ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ‘ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗ’ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಆತಂಕಗಳು—ಕೆಲಸದ ಅಭಾವ, ಆರ್ಥಿಕ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ—ನೈಜವಾದವು. ಇವು ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಗಳ ವೈಫಲ್ಯದ ಫಲಿತಾಂಶ. ಆದರೆ ಈ ಕೋಪವು ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ, ಅಂದರೆ ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹರಿಯುವ ಬದಲು, “ಅನ್ಯಾಯದ ಲಾಭ” ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾದ ಶೋಷಿತರ ವಿರುದ್ಧ (ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ) ಹರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಸಮಾನತೆಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಕೆಲವರಿಗೆ “ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ” ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದರೆ, ದಶಕಗಳಿಂದ ಇತರರು ಅನುಭವಿಸಿದ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ಬಹಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ನಾವು ಏನೆಂದು ಕರೆಯಬೇಕು? ೨೦೨೬ರ ಯುಜಿಸಿ ನಿಯಮಗಳು ಶೂನ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲ. ರೋಹಿತ್ ವೇಮುಲಾನಂತಹ ದುರಂತಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಪತ್ರಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ. “ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯ”ದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಒಂದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಂದೇಶವನ್ನು ರವಾನಿಸುತ್ತದೆ: ಶೋಷಿತರ ಸುರಕ್ಷತೆಗಿಂತ ಪ್ರಬಲರ ಅಸಮಾಧಾನವೇ ಹೆಚ್ಚು ತುರ್ತಿನದ್ದು.
ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನ ಮಧ್ಯಂತರ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆಯೊಂದಿಗೆ, ರೋಹಿತ್ ವೇಮುಲಾನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ವಿಫಲವಾದ ಅದೇ ಹಳೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಈಗ ಮತ್ತೆ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬಂದಂತಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಾಗದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ‘ವಿದ್ಯಾದೇಗುಲ’ ಎಂಬ ನೈತಿಕ ಹಕ್ಕನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರದು. ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಸಂತೆಯಾಗುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಅದು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತಡೆ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಹಂತವಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಪಂಜರಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಬದಲಾವಣೆಯ ವಾಹಕಗಳಾಗಬೇಕೇ ಎಂಬ ಬೃಹತ್ ತೀರ್ಪು, ಸಮಾಜ ಮುಂದೂಡಲಾಗದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.
